'Het oog van de verbeelding'

'En is dat 'meer' niet ook iets dat zich onttrekt aan de empirische werkelijkheid van de letters op papier, evengoed als het alchemistisch waarnemen zich onttrok aan empirische criteria? In die zin kan Baudelaire dan ook, omgekeerd, de natuur een 'verbe' noemen. Zoals de lezer het landschap waarover hij leest ook 'ziet', zo kan de waarnemer het landschap dat hij ziet ook 'lezen'. Zulke noties zijn te herleiden tot oude esoterische en mystieke tradities, waarin de schepping werd opgevat als een goddelijk hiëroglyfenschrift en gesproken werd over het 'Boek der natuur'.In zulke beelden is het verband tussen een spirituele vorm van waarnemen en het lezen evident. En wie in een sombere bui, nadat hij tegen beter weten in weer eens een avond aan de buis heeft vergooid, op de gedachte zou komen dat wij in de ervaring van het lezen ( en het schrijven) een laatste restant bezitten van die wijze van waarnemen waarin nog sprake was van een dialoog met het waargenomene, die zit er misschien niet eens zo heel ver naast.

Walter Benjamin is een van degenen geweest die de betekenis van dit soort waarnemen, en van de relatie tussen waarnemen en ervaring hebben onderkend, juist ook bij een dichter als Baudelaire. 'De crisis van de artistieke afbeelding (...) kan beschreven worden als een integraal deel van een crisis van de waarneming zelf,' zegt hij in een van zijn essays over Baudelaire, en hij spreekt dan over 'het verval van de aura' onder invloed van de ontwikkelingen van de moderne ( reproductie)techniek: 'In de menselijke blik ligt echter de verwachting opgesloten verantwoord te worden door datgene waarop hij zich richt. Wanneer deze verwachting (-) beantwoord wordt ( wat evengoed van toepassing kan zijn op geestelijke aandacht als op een blik in de gewone zin van het woord), wordt de aura ten volle ervaren. "Waarneembaarheid is een vorm van aandacht," stelt Novalis. De waarneembaarheid waar hij het over heeft is geen andere dan die van de aura. De ervaring van de aura berust dus op de overdracht van een in de menselijke samenleving gebruikelijke reactievorm naar de relatie tussen natuurlijke of levenloze dingen en de mens. Wie aangekeken wordt, of denkt dat hij aangekeken wordt, kijkt terug. De aura van een verschijnsel ervaren wil zeggen, dit verschijnsel het vermogen toekennen, terug te kijken.' ( blz. 187-188)